Πολεοδομία

Αντικείμενο της Πολεοδομίας είναι ο σχεδιασμός αστικών περιοχών καθώς και μικρών ή μεγάλων οικισμών, υφιστάμενων ή νέων, σύμφωνα με κοινωνικά και περιβαλλοντικά αποδεκτούς στόχους, μεθόδους και διαδικασίες. Με άλλα λόγια, η πολεοδομίας αποτελεί ένα πεδίο που στοχεύει στην παραγωγή ανθρώπινων οικισμών χωρίς αποκλεισμούς και οι οποίοι χαρακτηρίζονται από ανθεκτικότητα, βιωσιμότητα και καλή ποιότητα περιβάλλοντος και κοινωνικών χαρακτηριστικών. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, μια ποικιλία μεθόδων είναι διαθέσιμη. Πράγματι, συγκεκριμένες διαδικασίες έχουν καθιερωθεί στην διαδικασία άσκησης σχεδιασμού και που πρέπει να ολοκληρωθούν με επιτυχία ώστε το αποτέλεσμα να είναι άρτιο. Οι μελέτες είναι το κύριο εργαλείο που αξιοποιείται τόσο στην Ελλάδα όσο και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες . Ωστόσο, διαφοροποιήσεις εντοπίζονται λόγω της ανομοιογένειας που καταγράφεται στα συστήματα σχεδιασμού μεταξύ των χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, το μάθημα επιχειρεί να προσεγγίσει τα συστήματα σχεδιασμού με ιδιαίτερη έμφαση το ισχύον στη χώρα λαμβάνοντας υπόψη τη γενικότερη κατάσταση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με αποτέλεσμα να σκιαγραφείται το περίγραμμα της πολεοδομίας, οι λόγοι για τους οποίους πραγματοποιείται ο πολεοδομικός σχεδιασμός και πως υλοποιείται στο πλαίσιο της κυβερνητικής πολιτικής και της κρατικής ατζέντα. Ειδική μνεία γίνεται στο ρόλο που καλείται να διαδραματίσει ο σύγχρονος πολεοδόμος. Λαμβάνοντας υπόψη το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την βιώσιμη κινητικότητα, που αποτελεί έναν από τους βασικούς τομείς της διαδικασίας σχεδιασμού, ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στον τρόπο με τον οποίο ο σχεδιασμός των μεταφορών ενσωματώνεται στον προγραμματισμό ενός δήμου. Οι διαλέξεις, που αποτελούν τον κορμό του μαθήματος, αρθρώνονται σε τρεις θεματικές περιοχές: (α) θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα του πολεοδομικού σχεδιασμού, (β) θεσμικό πλαίσιο και εργαλεία πολεοδομικού σχεδιασμού στην Ελλάδα και (γ) κινητικότητα και η ενεργειακή πολιτική ως παράμετροι ολοκληρωμένου πολεοδομικού σχεδιασμού.Ειδικότερα: 1.Η πρώτη θεματική περιοχή εστιάζει στο να παρέχει στις/ους σπουδάστριες/ές το πλαίσιο για την κατανόηση της πολεοδομίας ως αλληλένδετο σύστημα πολιτικής και παρέμβασης της πολιτείας που βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και των προσδοκιών και συμφερόντων των διαφόρων εμπλεκόμενων, με κύριους τους μικροϊδιοκτήτες.Ειδική μνεία γίνεται σε ζητήματα μεθοδολογίας και του τρόπου με τον οποίο οι νέες τεχνολογίες μπορούν να αξιοποιηθούν με σκοπό τη διευκόλυνση της κατάρτισης των διαφόρων πολεοδομικών σχεδίων. Νέες τάσεις στη σχεδιαστική πρακτική επεξηγούνται μέσα από την ανάλυση του θεωρητικού πλαισίου για την εκτατική ανάπτυξη, την τυπολογία την αστική μορφή. Σε αυτό συμβάλει και η μελέτη της φύσης του σχεδιασμού από την οπτική του «μαχητικού» πολεοδόμου. Αυτό σημαίνει πως οι σπουδάστριες/ές ενθαρρύνονται να προσεγγίσουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό μέσα από διαφορετικές και, πολλές φορές, ανταγωνιστικές οπτικές που γεφυρώνουν τους κόσμους της πολεοδομικής πρακτικής και θεωρίας. 2. Η δεύτερη θεματική φαίνεται να αποτελεί το σημαντικότερο μέρος του μαθήματος, αφού αφιερώνεται ο πιο πολυάριθμος αριθμός διαλέξεων σε αυτή. Πράγματι, έξι διαλέξεις στοχεύουν στην επεξήγηση του θεσμικού πλαισίου της πολεοδομίας, με εύκολο και κωδικοποιημένο τρόπο. Τα κυριότερα πλαίσια σχεδιασμού και σχεδιαστικά εργαλεία παρουσιάζονται με λεπτομέρεια, ανά χωρική κλίμακα. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στο ζήτημα της αυθαίρετης δόμησης και του τρόπου με τον οποίο η πολεοδομική θεωρία το διαχειρίζεται, μιας που καταγράφεται σε μεγάλη έκταση στη χώρα μας, κυρίως τις προγενέστερες δεκαετίες με αποτέλεσμα να σχηματοποιείται μέσω αυτού το αστικό συνεχές. 3. Τέλος, ο τρόπος με τον οποίο ο πολεοδομικός σχεδιασμός καλείται να συγκλίνει προς τον σχεδιασμό για τη βιώσιμη κινητικότητα ώστε να προκύψει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο σχεδιασμού διερευνάται στην τρίτη θεματική. Ένας ενιαίος σχεδιασμός καλείται να συμβάλει, άλλωστε, στο στόχο της βιώσιμης ανάπτυξης που εκφράζεται μέσα από το πλαίσιο της Ατζέντας 2030. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, οι προπτυχιακοί σπουδάστριες/ές στη ΣΑΤΜ-ΜΓ ΕΜΠ μπορούν, μέσω της παρακολούθησης του συγκεκριμένου υποχρεωτικού μαθήματος, να κατανοήσουν περίπλοκα χωρικά ζητήματα που αναφέρονται στην κλίμακα της πόλης, προκλήσεις και αποτελέσματα της διαδικασίας σχεδιασμού. Στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση των δυναμικών σχέσεων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του σχεδιασμού, αφού η πολεοδομία δεν εστιάζει μόνο στην παραγωγή σχεδίων για τη ρύθμιση και τον έλεγχο της οικοδομικής δραστηριότητας, αλλά αποτελεί μια συνεχή διάδραση μεταξύ των μηχανισμών των τοπικών κοινωνιών για την επίτευξη του στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι σπουδάστριες/ές αναμένεται να αποκτήσουν δεξιότητες σχεδιασμού των αστικών περιοχών και οργάνωσης της βασικής υποδομής για τη βέλτιστη λειτουργία των πόλεων. Κάτι τέτοιο γίνεται μέσα από την εμπέδωση της θεωρητικής γνώσης μέσα από τη σειρά διαλέξεων αλλά και από την εμπειρική εφαρμογή της γνώσης αυτής σε ένα θέμα εξαμήνου.