5ο Εξάμηνο ΑΜ

Ένταξη σε αστικό περιβάλλον ιδιαίτερου αρχιτεκτονικού χαρακτήρα και αντιμετώπιση της νέας αρχιτεκτονικής δημιουργίας μέσα από τη διαχείριση του κενού και των ορίων του χώρου της επέμβασης καθώς και τη μορφή και τις αξίες του αστικού ιστού, διερευνώντας παράλληλα τα ίχνη του χρόνου μέσα από την αναζήτηση της μνήμης και της ιστορίας.

Integration of a new public building (cultural, educational, social, etc. character) into an existing environment with spatial qualities and important architectural values. Documenting and maintaining these values in an analytical-interpretive way. Emphasis on issues of perception and appropriation of the space, synthesis of repetitive elements and organic relationship between indoor and outdoor space, integration into the neighborhood environment and the urban fabric. The theoretical and design issue of integration and the environmental dimension is treated not as a special case of architectural design, but as a universal condition and a more general theoretical framework for making sense of architectural creation. The method of theoretical and design approach, depending on the emphasis on the individual parameters, is distinguished in three directions.

Το μάθημα εισάγει σε θέματα αναγνώρισης της ιστορικής κληρονομίας και αποτελεί ένα σημαντικό μεθοδολογικό εργαλείο αναγνώρισης ενός παραδοσιακού οικιστικού συνόλου συμβάλλοντας στη διατήρηση, αποκατάσταση και ένταξη στις συνθήκες της σύγχρονης ζωής, των ιστορικών κατασκευών και των ιστορικών συνόλων, που αποτελεί σήμερα σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό αίτημα και βασική περιβαλλοντική επιταγή. Το μάθημα περιλαμβάνει την επιτόπια καταγραφή και ανάλυση ιστορικών – παραδοσιακών οικισμών του ελληνικού χώρου, που αφορά στοιχεία σχετικά με τη συγκρότηση και τη δομή του οικιστικού συνόλου, τον αρχιτεκτονικό, μορφολογικό και δομικό χαρακτήρα των κτισμάτων του και την αξιολόγηση του ιδιαίτερου αρχιτεκτονικού του χαρακτήρα. Το υλικό που συγκεντρώνεται ταξινομείται με βάση συγκεκριμένες προδιαγραφές και αναρτάται στην ιστοσελίδα της Σχολής.

Εισαγωγή στις αρχές του βιώσιμου περιβαλλοντικού σχεδιασμού ως μια πολύ-παραγοντική συνιστώσα του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού των κτιριακών κατασκευών. Εισαγωγή στις αρχές και τα συστήματα της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής για τον σχεδιασμό των κτιρίων προσαρμοσμένων στο φυσικό και κλιματικό τους περιβάλλον με χαρακτηριστικά υψηλής ενεργειακής απόδοσης και σχεδόν μηδενικού ενεργειακού ισοζυγίου (ΝΖΕΒ). Ανάλυση του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος και των κλιματικών δεδομένων. Ανάλυση των αρχών και των δομικών στοιχείων που καθορίζουν τα θερμο-φυσικά χαρακτηριστικά των κτιρίων και διαμορφώνουν τις συνθήκες άνεσης, την ενεργειακή συμπεριφορά τους σε συνάρτηση με την χρήση, το κατασκευαστικό σύστημα και την αρχιτεκτονική μορφή τους. Διερεύνηση και ανάλυση της κατασκευαστικής δομής του κελύφους των κτιρίων και σχεδιαστική προσέγγιση των κατασκευαστικών αρχών, μεθόδων και υλικών που καθορίζουν την βιοκλιματική λειτουργία τους. Εισαγωγή σε μεθοδολογίες υπολογισμών της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων με έμφαση στον υπολογισμό θερμομόνωσης & υγρομόνωσης.

Εισαγωγή στο αντικείμενο της πολεοδομίας και της ιστορίας του πολεοδομικού σχεδιασμού και εξοικείωση με τις τεχνικές ανάλυσης του αστικού χώρου. Θέματα και έννοιες που αφορούν στο ανθρωπογενές και φυσικό περιβάλλον και τις επιπτώσεις του σχεδιασμού σε αυτό. Κατανόηση της πόλης ως σύνθετου χωρικού και κοινωνικού φαινομένου και ανίχνευση των παραγόντων που οργανώνουν τη ζωή και τους μετασχηματισμούς της. Κατανόηση της σημασίας του αστικού πρασίνου για την βελτίωση της ποιότητας ζωής στην πόλη, της σημασίας που έχει η διαχείριση της κυκλοφορίας στο αστικό πλαίσιο.

Η βιωσιμότητα, η παραγωγή, η οικονομία, η δημοκρατία, η δικαιοσύνη, ζητήματα διακυβέρνησης και συμμετοχής αποτελούν θέματα μείζονος σημασίας που εμπλέκουν τον σχεδιασμό και που αφορούν τόσο την αστική συνθήκη, όσο και το περιβάλλον. Ο σχεδιασμός σήμερα επαναπροσδιορίζεται με βάση τις αρχές της οικολογίας και τις κατευθύνσεις που υπαγορεύονται από την ανάγκη της βιωσιμότητας, και τους στόχους της συμμετοχής.Με αφετηρία τη θεωρητική ανάλυση των εννοιών το μάθημα έχει ως στόχο την προσέγγιση του σχεδιασμού του χώρου σύμφωνα με τις παραπάνω έννοιες, με απώτερους στόχους τη βιωσιμότητα, την αυτάρκεια, και την ποιότητα της ζωής. Μέσα από την εισαγωγή τουθεωρητικού πλαισίου, παραδείγματα και ασκήσεις το προτεινόμενο μάθημα προσδιορίζει τους τρόπους με τους οποίους ο σχεδιασμός επανατοποθετείται ως πεδίο και ως διαδικασία που καλείται να αντιμετωπίσει τις σημερινές και αυριανές τοπικές και παγκόσμιες προκλήσεις

Οι πόλεις κράτη στην Ιταλία και η αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική δημιουργία τους από το 1400 έως τον 16ο αιώνα. Ιστορική και πολιτισμική θεώρηση. Το εμπόριο και η άνοδος της αστικής τάξης. Οι νέες κοινωνικές- οικονομικές συνθήκες, η στροφή στην αρχαιότητα και η νεοπλατωνική φιλοσοφία. Η μετεξέλιξη των πόλεων, ο δημόσιος χώρος και η μνημειακή, εκκλησιαστική και κοσμική, αρχιτεκτονική και οι τέχνες. Πολεοδομικές παρεμβάσεις στον μεσαιωνικό ιστό των πόλεων και αρχιτεκτονική γοήτρου. Οι πύργοι, η loggia, το αστικό μέγαρο και η έπαυλη. Η προώθηση της αρχιτεκτονικής δημιουργίας και των τεχνών από τον λόγιο ηγεμόνα, την παπική εκκλησία, τα μοναχικά τάγματα και τις συντεχνίες ως πλαίσιο για τον νέο ρόλο του αρχιτέκτονα και του καλλιτέχνη.

Το μάθημα εξετάζει το ιστορικό πλαίσιο, ανθρωπογενές και οικιστικό περιβάλλον των περιοχών της Μ. Ανατολής, Αρμενίας και της Β. Αφρικής εντός του χρονικού πλαισίου που καλύπτει την Παλαιοχριστιανική και Βυζαντινή περίοδο. Στόχος του μαθήματος είναι η ευαισθητοποίηση των φοιτητών και των φοιτητριών της ιστορίας και αρχαιολογίας των νοτιοανατολικών περιοχών του μεσαιωνικού μεσογειακού κόσμου μέσα από την αναζήτηση του ανθρώπινου και του κτιριακού αποτυπώματος. Η προσέγγιση είναι διεπιστημονική και τα αναλυτικά εργαλεία του μαθήματος προέρχονται από μία σειρά γνωστικών πεδίων, όπως είναι η ιστοριογραφία, η αρχαιολογία, η ιστορία της αρχιτεκτονικής των πόλεων, οι κοινωνικές επιστήμες, η γεωγραφία, και η κοινωνική ανθρωπολογία. Συνεπώς, η προσέγγιση χαρακτηρίζεται από ιστορικό βάθος, γεωγραφική διασπορά, και εθνολογική ποικιλία. Το μάθημα γίνεται με εισαγωγικές διαλέξεις από την διδάσκουσα και ομαδική συζήτηση. Ειδική αναφορά σε θέματα Πληροφορικής Παιδείας (μεθοδολογία για τη συγγραφή επιστημονικής εργασίας). Η αξιολόγηση του μαθήματος θα γίνει με γραπτές εργασίες και προφορική παρουσίαση από τους φοιτητές.

Το μάθημα εξετάζει τον δημόσιο χώρο μέσω σύγχρονων καλλιτεχνικών πρακτικών που βασίζονται στην επιτόπια έρευνα, παράλληλα με αναφορές σε εικαστικά έργα με αρχειακή λογική. Οι σπουδαστές/τριες θα μελετήσουν έναν δεδομένο δημόσιο χώρο με ελεύθερη ερευνητική προσέγγιση (φωτογραφίες, ημερολογιακές αναφορές, σκίτσα, σημειώσεις, συλλογές αντικειμένων, βίντεο, ηχογραφήσεις, κ.α.) για να συγκεντρώσουν σε ένα αρχείο τα τεκμήρια και τα δεδομένα της έρευνάς τους. Μοναδική απαραίτητη διαδικασία της έρευνας είναι οι συνεντεύξεις. Με την παρουσία, την φωνή και την κατάθεση διαφορετικών προσώπων επιχειρούμε μία εναλλακτική κατανόηση και ανακατασκευή του δοθέντος χώρου, όχι μόνο μέσω των τεκμηρίων με φυσική μορφή, αλλά και μέσω του βλέμματος και της φωνής άλλων. Τελικό στάδιο του μαθήματος είναι το σχέδιο μίας πρότασης για την παρουσίαση κάθε προσωπικού αρχείου μέσα στον ίδιο τον χώρο που αποτελεί το αντικείμενο της έρευνάς τους. Η επιλογή του πλαισίου παρουσίασης θα είναι ελεύθερη και οι σπουδαστές/τριες θα επιλέξουν μεταξύ εκθέσεων, εγκαταστάσεων, δράσεων, διαδραστικών περιπάτων και άλλων.

Φορετή - φορητή νομαδική «κατασκευή» ως μεταφερόμενη ουτοπία Πρόσφατα, συνδυασμένες πρακτικές τέχνης εφορμούν από θεωρητικούς λόγους και τεχνολογίες που έχουν ως επίκεντρο την άμεση παρουσία και δράση («αρχειακή και επιτελεστική στροφή»). Παράλληλα, η νέα σχέση με την τοποθεσία και με τα πράγματα απηχούν τη «νομαδική στροφή» στο πλαίσιο μιας ευρύτερης «χρηστικής στροφής» στην τέχνη στην παγκοσμιοποίηση (επανάχρηση, τροποποίηση) που επηρεάζει με ποιητικούς τρόπους την πραγματική ζωή. Η αναθεωρημένη κατηγορία της εξειδικευμένης ή εντοπισμένης φαινομενολογικής παρέμβασης επιτρέπει να σκεπτόμαστε την φυσική τοποθεσία πια με όρους ειδολογικής παρέμβασης στο πλαίσιο κοινωνικής, έμφυλης, ρευστής ταυτότητας μαζί με τα πράγματα σε μια μετακινούμενη συνθήκη («χωρική στροφή», «σκηνογραφικότητα»). Η υποκειμενική συναρμογή «τόπων σε ακολουθία» από αποσπάσματα συγκροτούν δίκτυα ενιαίων χωρικών αφηγήσεων (δράμα, πληροφοριακή τοποθεσία). Επιδράσεις στις πρακτικές του σχεδιασμού, επανάχρησης, τροποποίησης, μεταπαραγωγής, καθιερώνουν συνεργατικό και ανοικτό σχεδιασμό, τακτικές DIY και DWO που αλλάζουν τους τρόπους και τις διαδικασίες σε ότι αφορά τη διάχυση και την διανομή της καλλιτεχνικής δουλειάς από οδηγίες, (intinctions, manuals) κλπ. Τα ζητήματα της κατοίκησης σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης και εξαίρεσης, στις νέες κλιματαλογικές συνθήκες και τις απειλές, νοηματοδοτούν με νέους τρόπους φορετά - φορητά στο σώμα μας στο πλαίσιο μετακίνησης και νομαδικότητας. Παράλληλα, οι σκηνογραφικές τέχνες συνδέονται διαθεματικά με τις εικαστικές εγκαταστάσεις και τις σωματικές επιτελέσεις, καθώς με το υποκείμενο που ενδύεται τους ρόλους με τα κοστούμια και τις οντότητες ή τα πλάσματα της σκηνής (φωτισμός, ήχος, πράγματα, κ.ά.), προς την ανάδυση περσόνας από τις εσώτερες φωνές άλλων εαυτών.

Το μάθημα θα διαχωρίζεται σε δύο ενότητες. Στην πρώτη θα γίνεται εμβάθυνση σε θέματα προοπτικής και οπτικής αντίληψης, μέσα από τη μελέτη επιμέρους θεμάτων, όπως είναι οι παρακάτω: •Προοπτικές αναμορφώσεις. Κατασκευές αναμορφώσεων σε ένα ή περισσότερα επίπεδα. •Αναμορφώσεις μέσω ανακλάσεων σε κωνικά και κυλινδρικά κάτοπτρα. •Ανακλάσεις σε επίπεδα κάτοπτρα. •Οπτικές ψευδαισθήσεις μέσω προοπτικής, αδύνατες κατασκευές (Δωμάτιο του Ames, Escher κ.λπ.) •Προοπτικές ανακατασκευές. •Στερεοσκοπική προοπτική. •Προοπτική αναγλύφου. •Προοπτική απεικόνιση σε πλάγιο πίνακα. •Προοπτική απεικόνιση σε καμπύλο πίνακα. •Αρχές προοπτικής στη φωτογραφία, συνδυασμός φωτογραφίας με προοπτική απεικόνιση, ένταξη προοπτικού σε φωτογραφία, ανακατασκευή όψης και κάτοψης από φωτογραφία. Στη δεύτερη ενότητα θα εξετάζονται γεωμετρικές μορφές και μέθοδοι σχεδιασμού, οι οποίες έχουν εφαρμοστεί ή θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε έργα Αρχιτεκτονικής. Μέσα στο πλαίσιο αυτό, θα εξετάζονται μέσα από το εργαλείο του αλγοριθμικού σχεδιασμού, επιμέρους θέματα όπως τα παρακάτω: •Κατασκευές με ελάχιστες επιφάνειες. •Κατασκευές με επίπεδα και καμπύλα panels. •Η γεωμετρική προσέγγιση των πτυχωτών κατασκευών. •Η γεωμετρία των tensegrities. •Επιρροές κατασκευών από ανεξάρτητα σημεία. •Η δημιουργία επιφανειών μέσα από τριγωνισμούς και πλέγματα σημείων. •Η έννοια της εύρεσης μιας βέλτιστης λύσης σε ένα σχεδιαστικό πρόβλημα. Οι σπουδαστές θα αντλούν γνώση και από τις δύο αυτές κατευθύνσεις και θα παραδίδουν μία εργασία.

Το ψηφιακό γραφείο του αρχιτέκτονα. Χρήση έτοιμων προγραμμάτων και συστημάτων πληροφορικής στην παραγωγή μιας αρχιτεκτονικής μελέτης, με βάση μια εργασία που ο σπουδαστής έχει πραγματοποιήσει ή πραγματοποιεί σε κάποιο συνθετικό μάθημα. Χρησιμοποιούνται όλα τα διαθέσιμα προγράμματα με στόχο την ολοκλήρωση μια μικτής αρχιτεκτονικής μελέτης, με ενίσχυση της πρακτικής άσκησης και με δυο νέες κατευθύνσεις της χρήσης των προγραμμάτων υπολογιστή σε μελέτες στατικές και θερμομόνωσης. Εμβάθυνση στη χρήση των δυνατοτήτων των προγραμμάτων λογισμικού ενώ παράλληλα τονίζεται η αναδραστική διαδικασία: αρχιτεκτονική λύση – υπολογισμός.

Συμπεριφορά των υλικών σε σχέση με τη θερμότητα (Υπολογισμός συντελεστή θερμοπερατότητας και εκτίμηση της επάρκειας θερμομόνωσης). Αναφορά στους σχετικούς κανονισμούς (Κ.Εν.Α.Κ., Τεχνικές Οδηγίες Τ.Ε.Ε., κ.λπ.). Συμπεριφορά των υλικών σε σχέση με το νερό (συμπύκνωση υδρατμών, υπολογισμοί και μέθοδοι προστασίας). Συμπεριφορά των υλικών σε σχέση με τον ήχο (ηχοαπορρόφηση, ηχομόνωση, ο ρόλος των υλικών στην περιβαλλοντική άνεση του χρήστη στον χώρο, αλληλεπίδραση και επιρροή στην αρχιτεκτονική σύνθεση). Περιβαλλοντική επίδραση των βασικών ομάδων / κατηγοριών δομικών υλικών (φάσεις του κύκλου ζωής των υλικών, ποσοτικές παράμετροι και ποιοτικές παράμετροι). Οικολογικά υλικά και τρόποι δόμησης (ξύλο και βιομηχανικά παράγωγα του, δόμηση με πηλό, άχυρο κ.λπ.). Σύγχρονα υλικά. Θερμογραφία. Ποιότητα και κίνηση του αέρα στους εσωτερικούς χώρους των κτιρίων. Εμβάθυνση, μέσω του θέματος του εξαμήνου, στην κατανόηση των βασικών ιδιοτήτων και της συμπεριφοράς των δομικών υλικών, η οποία είναι κυρίως ποσοτική και βασίζεται σε υπολογιστικές μεθόδους και σε εργαστηριακές εφαρμογές και πειραματική τεκμηρίωση.