6ο Εξάμηνο ΑΜ

Εισαγωγή στη διερεύνηση της αμφίδρομης σχέσης σχεδιασμού και κατασκευής που προσεγγίζεται μέσα από σταδιακές υλοποιήσεις έως και την φυσική κλίμακα (1:1). Τα θέματα του μαθήματος προσδιορίζονται ως προς την εφικτότητα διερεύνησης αυτής της σχέσης στον σχεδιασμό αντικειμένων και χώρων, δημόσιων και ιδιωτικών, μικρής κλίμακας κτηρίων από ελαφρού τύπου ξύλινες ή μεταλλικές κατασκευές σε αστικό ή φυσικό περιβάλλον. Η επεξεργασία του μαθήματος θα αναπτύσσεται κυρίως σε ζητήματα τεχνικής του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, με έμφαση στη μελέτη του βιοκλιματικού χαρακτήρα των κατασκευών, του κατασκευαστικού συστήματος, στην μεθοδολογία και τυποποίηση της κατασκευής, και στην συνθετική αρτιότητα των κατασκευαστικών λεπτομερειών.

Κριτική προσέγγιση της αρχιτεκτονικής και της πολεοδομικής θεωρίας και πρακτικής των τελευταίων πενήντα χρόνων. Σύγχρονη αρχιτεκτονική και τέχνη, τεχνολογία και περιβάλλον. Σχεδιασμός και θεωρίες για την πόλη του μέλλοντος.

Εισαγωγή στις μεθόδους και τα εργαλεία πολεοδομικής παρέμβασης. Σχεδιαστικές επεμβάσεις στον αστικό χώρο και στρατηγικός αστικός σχεδιασμός. Μελέτη, κατανόηση και πειραματική εφαρμογή διάφορων τρόπων επέμβασης στην δομή, την μορφή και την λειτουργία του αστικού χώρου, με στόχο την εισαγωγή στις λογικές, τα διλήμματα και τα εργαλεία του χωρικού σχεδιασμού στην κλίμακα και στο παράδειγμα μιας περιοχής της πόλης με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, δυναμική ανάπτυξης, όρους και προβλήματα λειτουργίας, ποιότητας ζωής και περιβάλλοντος.

Η λειτουργικότητα έχει αποτελέσει συχνά ακρογωνιαίο λίθο του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, ταυτόχρονα όμως έχει κατηγορηθεί για καταδυνάστευση του τρόπου ζωής των ανθρώπων. Το μάθημα αναλύει τις έννοιες της σχεδιασμένης λειτουργίας και της πραγματικής χρήσης στην αρχιτεκτονική. Οι φοιτητές καλούνται να πραγματοποιήσουν μια σειρά από (εθνομεθοδολογικές) ασκήσεις λεπτομερειακής παρατήρησης και καταγραφής της λειτουργικότητας και χρήσης ενός υπάρχοντος αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος, και στη συνέχεια να προτείνουν πιθανές αλλαγές στο σχεδιασμό του.

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η θεωρητική και συνθετική προσέγγιση τoυ αρχιτεκτονικού σχεδιασμού μέσα από τη διερεύνηση των βασικών παραμέτρων που τον καθορίζουν, ως μια αντίστροφη συνθετική διαδικασία, από το αρχιτεκτονικό έργο στον τρόπο που αυτό συγκροτείται. Τα αρχιτεκτονικά έργα αναλύονται μορφολογικά και ερμηνεύονται μέσα από παραμέτρους όπως, η λειτουργία, ο τόπος, οι ευρύτερες πολιτισμικές συνθήκες, τα υλικά και οι τρόποι κατασκευής τους, και κυρίως, οι επιλογές και η κατευθυντήρια πρόθεση και βούληση του αρχιτέκτονα δημιουργού, ως προς τον τρόπο οργάνωσης και συγκερασμού όλων των πιο πάνω παραμέτρων σε μια κεντρική ιδέα, ή ένα σύστημα συνθετικών αρχών, ή ένα σενάριο, που καθορίζει τον χαρακτήρα του κάθε έργου. Το μάθημα στοχεύει στην ανάπτυξη της θεωρητικής και συνθετικής ικανότητας των σπουδαστών και σπουδαστριών, για κριτική θεώρηση των αρχιτεκτονικών μορφών και κριτικό αναστοχασμό κατά τη διαδικασία της αρχιτεκτονικής σύνθεσης.

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η κατανόηση της τοιχογραφίας και του ψηφιδωτού ως μέσων συγκρότησης και αναπαράστασης του χώρου στη βυζαντινή ναοδομία. Προβάλλοντας έναν ιδεατό χώρο, άυλο, άπειρο και άχρονο, ο βυζαντινός ναός διαμόρφωσε τη ζωή ανθρώπων στον ιστορικό χώρο και χρόνο για σχεδόν μιάμιση χιλιετία, ακόμα και πέρα από τα όρια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μέσα από την ανάλυση επιλεγμένων σημαντικών μνημείων διερευνάται ειδικότερα το πώς ο εικονιστικός διάκοσμος διαρθρώνεται σε διάφορους τύπους ναών συμβάλλοντας στην οργάνωση χωρικών σχέσεων, πώς μεταπλάθει αυτές τις χωρικές σχέσεις σε ταξινομήσεις και ιεραρχήσεις κόσμων, έμβιων όντων, ηθικών κατηγοριών και κοινωνικών ρόλων, πώς ενεργοποιεί τον ναό ως δυναμικό, μεταιχμιακό χώρο διαδραστικής εμπειρίας στα όρια του αισθητού με το νοητό και, τέλος, πώς ορίζει πεδία ιδεολογικών αντιπαραθέσεων, με πιο δραματική κορύφωση τη μακρόχρονη κρίση της Εικονομαχίας. Η φοιτητική συμμετοχή στο μάθημα περιλαμβάνει την επεξεργασία θέματος σχετικού με ένα συγκεκριμένο μνημείο, την προφορική παρουσίασή του και την κατάθεση σχετικής γραπτής εργασίας.

Το μάθημα οργανώνεται γύρω από την αμφίδρομη σχέση ερμηνείας-επέμβασης σε ιστορικά κτίρια και τόπους μέσα από θεωρία-εργαστήριο και υποστηρίζεται από βιβλιογραφία και διαλέξεις προσκεκλημένων ομιλητών. Στο στάδιο της ερμηνείας, πραγματοποιούνται διαλέξεις από τους διδάσκοντες και προσκεκλημένους ομιλητές, οι οποίες περιλαμβάνουν την εισαγωγή στις έννοιες της διατήρησης και αποκατάστασης διαφόρων περιόδων (αρχαιολογικά, μεσαιωνικά, νεότερα και μοντέρνα), την κριτική θεώρηση των αξιών των ιστορικών κατασκευών, και τη μεθοδολογία των επεμβάσεων μέσα από διεπιστημονική προσέγγιση (Αρχιτεκτονική, Αρχαιολογία, Αρχιτεκτονική Τοπίου, Οικοδομική, Ιστορία Τέχνης, Ανθρωπολογία, Διαχείριση) και κριτική παραδειγμάτων επεμβάσεων (Αποκατάσταση, Προσθήκη, Νέο Πρόγραμμα, Πειραματική Προστασία). Στο στάδιο της επέμβασης, δίνεται ένα δεδομένο ιστορικό κτίριο ή σύνολο και στην πρώτη φάση πραγματοποιείται επίσκεψη και επιτόπια έρευνα μέσα από την σχεδιαστική, φωτογραφική τεκμηρίωση και την κατάσταση διατήρησής του. Στη συνέχεια οι σπουδαστές δημιουργούν ομάδες με βάση το πρόγραμμα της επέμβασης που επιλέγουν σε μία από τρεις κατευθύνσεις (αποκατάσταση, προσθήκη νέου προγράμματος, πειραματικός σχεδιασμός). Στη συνέχεια σχεδιάζουν την επέμβαση και αναλύουν τη μεθοδολογία του σχεδιασμού. Στο τέλος οι διαφορετικές παρεμβάσεις των σπουδαστών παρουσιάζονται και συγκροτούν μια συνολική πρόταση αποκατάστασης και σχεδιασμού.

Το μάθημα επιδιώκει να εισάγει τους σπουδαστές/σπουδάστριες σε διεπιστημονικές μεθόδους έρευνας για την πόλη, ώστε να μπορούν να αναλύουν κριτικά τα πεδία τα οποία διερευνούν στο πλαίσιο σπουδαστικών εργασιών. Πιο συγκεκριμένα, στόχος του μαθήματος είναι (α) να αναδείξει και να συζητήσει διαφορετικά μεθοδολογικά εργαλεία, ποιοτικά και ποσοτικά, για την ανάγνωση και διερεύνηση αστικών διεργασιών και (β) στο πλαίσιο ενός ευρύτερου θεωρητικού προβληματισμού, να συζητήσει την εμβέλεια, γενικευσιμότητα και χρησιμότητα των εργαλείων αυτών. Ξεκινώντας με τον σχεδιασμό μικρής κλίμακας έρευνας, θα συζητηθούν εργαλεία όπως η μελέτη περίπτωσης, η βιβλιογραφική έρευνα και έρευνα αρχείου, οι συνεντεύξεις διαφόρων τύπων και οι ομάδες εστιασμένης συζήτησης, εθνογραφικές προσεγγίσεις και προσεγγίσεις γειτονιάς, συμμετοχικές μέθοδοι έρευνας. Παράλληλα θα συζητηθούν τρόποι ανάλυσης και διαχείρισης του υλικού μιας έρευνας (πχ ανάλυση ποσοτικών στοιχείων και ερωτηματολογίων, ανάλυση λόγου και αναπαραστάσεων, ανάλυση αφηγήσεων).

Παρουσίαση των δυνατοτήτων απεικόνισης αντικειμένων του χώρου μέσω της ολογραφίας, και διερεύνησης γεωμετρικών καμπυλών και επιφανειών με ακτίνες laser και ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Η ολογραφία ως γενίκευση της προοπτικής απεικόνισης. Ιστορικό, όργανα ολογραφίας, εφαρμογές των ακτινών laser στην προοπτική και σκιαγραφία, γεωμετρικό υπόβαθρο της συμβολής των κυμάτων laser (εξομοίωση μέσω Η/Υ), κατασκευή ολογράμματος με τα διαθέσιμα στο εργαστήριο όργανα και εμφάνιση πλακών. Επιφάνειες εκ περιστροφής-προσδιορισμός ειδικού ενδιαφέροντος καμπυλών με διατάξεις laser, κυματαγωγοί, ανακλαστικές επιφάνειες δευτέρου και ανωτέρου βαθμού, μελέτη καυστικών καμπυλών και άλλων γεωμετρικών ιδιοτήτων με laser και ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Το θέμα του μαθήματος είναι οι πορείες που επαναλαμβάνουμε καθημερινά μέσα στην πόλη. Στο μάθημα εξετάζονται οι κινήσεις, τα μέσα, τα τοπία, οι ήχοι της καθημερινής μας διαδρομής, προκειμένου να ανακατασκευαστεί η δυναμική της και να αποκατασταθεί η ιδιαιτερότητα μίας εμπειρίας, η οποία αν και επηρεάζει καθοριστικά την σχέση μας με τον αστικό χώρο, αυτοματοποιείται και απομειώνεται η σημασία της, λόγω της επανάληψής της. Πειραματισμοί με ελεύθερη επιλογή μέσων (βίντεο, ηχητικών αρχείων, επεξεργασμένων σχεδίων, δράσεων, σημειώσεων, χαρτών, ημερολογιακών αναφορών, φωτογραφιών κ.α.) θα συνθέσουν ένα εικαστικό αποτέλεσμα, το οποίο θα μεταφέρει την προσωπική εμπειρία της καθημερινής μετακίνησης μέσα στην πόλη. Στο τελικό στάδιο της εργασίας, οι σπουδαστές/τριες καλούνται να προτείνουν μία δράση για την εν κινήσει, δημόσια παρουσίαση της εικαστικής τους μελέτης στον φυσικό χώρο που αναφέρονται, δηλαδή στην ίδια την διαδρομή τους. Οι πειραματισμοί στο εργαστήριο, θα ενθαρρύνουν την έρευνα του δημόσιου χώρου μέσα από καλλιτεχνικές πρακτικές των σύγχρονων εικαστικών τεχνών, που εστιάζουν στις ιδιαίτερες συνθήκες της κίνησης και της ταυτόχρονης οπτικής παρατηρητή και χρήστη.

Η αναδιανομή, επανεπινόηση της γνώσης και της τεχνολογίας μέσω του διαδικτύου και της δημόσιας ανταλλαγής πληροφορίας, μαζί με τη θετική επανεξέταση της χειροποίητης αξίας του αντικειμένου, οδηγούν σε μια νέα κατασκευαστική συμπεριφορά. Με έρεισμα αυτήν την πρόδηλη τάση, τίθενται προς διερεύνηση τα “ανοιχτά” όρια του σχεδιασμού με σκοπό την ενεργοποίηση και διατύπωση νέων προβληματικών. Το μάθημα διερευνά: · Τις έννοιες “ανοικτός σχεδιασμός”- “δυνητικός σχεδιασμός”. · Τη μορφή και την υλικότητα ενός προϊόντος, τη χρηστική και εμπορική του ταυτότητα στοχεύοντας σε μια νέα νοηματοδότηση διευρύνοντας την υφιστάμενη λειτουργία ή εργαλειακή χρήση του. · Τον επανασχεδιασμό ως διαδικασία δημιουργίας ενός εξατομικευμένου αντικειμένου που υπηρετεί μια προσωπική υπόθεση εργασίας.

Εμβάθυνση σε ζητήματα βιοκλιματικού και βιώσιμου περιβαλλοντικού σχεδιασμού μέσα από μία σειρά διαλέξεων, οι οποίες αφορούν στη βιωσιμότητα, την κλιματολογία και το αστικό μικροκλίμα, τη θερμική άνεση, το φυσικό φωτισμό, τις «πράσινες» εγκαταστάσεις και ΑΠΕ και τέλος τις βιώσιμες ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων. Συγχρόνως μέσα από το εργαστηριακό τμήμα του μαθήματος γίνεται συσχέτιση των θεμάτων της θεωρίας και ποσοτική τεκμηρίωση των επιμέρους στοιχείων τους. Πιο συγκεκριμένα, πραγματοποιούνται επιτόπου ενόργανες μετρήσεις, ενώ με την εκμάθηση του πιο ευρέως διαδεδομένου λογισμικού μοντελοποίησης και προσομοίωσης (Design Builder/Energy Plus) διερευνώνται και αξιολογούνται ποσοτικά όλες οι παράμετροι που συμβάλλουν στη βέλτιστη βιοκλιματική, θερμική, περιβαλλοντική και ενεργειακή συμπεριφορά και λειτουργία του υπό μελέτη κτιρίου. Παράλληλα αξιολογείται η απόδοση και η συμβολή των διάφορων παθητικών και ενεργητικών συστημάτων στη βελτίωση των συνθηκών θερμικής και οπτικής άνεσης. Βασικός στόχος του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι σπουδαστές, πως ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός και η οικοδομική τεχνολογία μπορούν να ενσωματώσουν με δημιουργικό και αισθητικά άρτιο τρόπο, τις παραδοχές του βιοκλιματικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού. The course deals with the impact of natural disasters – earthquakes – on architectural design, from historical building systems to modern architecture. It is organised in 2 sections. Α) The necessity to include from the beginning of architectural design the issue of the behaviour of buildings in seismic loads is analysed. The phenomenon of earthquake, the behaviour and pathology of structures is presented. The subject of “architectural seismic design” is described and analysed as a synthetic process that, apart from the load-bearing structure, also concerns the non load-bearing elements, the movable parts and the furnishings. Through examples of traditional seismic systems and modern architecture, construction methods for dealing with seismic risk are analysed. Reference is made to regulations concerning the seismic design of different structural systems. It examines the impact of other types of catastrophic events on the sustainability and resilience of structures and how provisions and building codes for such events influence and guide key architectural design choices. Β) Presentation of experiments on a physical scale in collaboration with the Laboratory of Earthquake Engineering, NTUA (experiment on a seismic bank), the School of Mechanical Engineering. NTUA and the Fire Academy, (construction exposure to fire).