Εισαγωγή στην Πολεοδομία & Οικιστικά Δίκτυα

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με τη διερεύνηση των διαδικασιών με τις οποίες αντιμετωπίζονται προβλήματα σχεδιασμού, προγραμματισμού και ανάπτυξης των οικιστικών περιοχών και των οικιστικών συστημάτων. Διδάσκονται ειδικότερα ζητήματα συγκρότησης του αστικού χώρου λαμβάνοντας υπόψη τους κοινωνικούς, οικονομικούς, πολιτικούς παράγοντες που επηρεάζουν τις εκάστοτε μορφές του οικιστικού συστήματος. Οι θεματικές ενότητες και υποενότητες που απαρτίζουν το μάθημα είναι: A.Θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο αναφέρεται σε 4 επιμέρους θεματικές που εξετάζονται ανά διάλεξη. Σε πρώτη φάση, 1. εξετάζονται εισαγωγικά ζητήματα για την ανάπτυξη και την ταξινόμηση των οικισμών, με σκοπό να αναπτυχθεί μια πρώτη σύνδεση μεταξύ του μαθήματος αυτού και το προαπαιτούμενού του (Πολεοδομία). Παράλληλα, τίθεται το ζήτημα της «λειτουργικά» αστικής περιοχής και της υπαίθρου, γεγονός που αξιοποιείται για τη 2. Συγκριτική μελέτη μεταξύ της εν λόγω ζώνης και της οριοθετημένης περιοχής των οικισμών. 3. Η εκτός σχεδίου δόμηση, τα αίτια και τα αποτελέσματά της εξετάζονται στη συνέχεια, με ειδική μνεία να γίνεται στη Ζώνη Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ). Τέλος, 4. Παρουσιάζονται οι παράγοντες διαμόρφωσης της ιεραρχίας των οικισμών και αναλύεται η θεωρία των κεντρικών τόπων. B.Το οικιστικό δίκτυο στην Ελλάδα προσεγγίζεται 1. Ιστορικά και 2. Λειτουργικά στη σημερινή του μορφή. Ο προγραμματισμός της συγκεκριμένης θεματικής ενότητας περιλαμβάνει 3. Αναφορές στους οικισμούς β’ κατοικίας καθώς και στο ζήτημα της φέρουσας ικανότητας, που αποτελεί επίκαιρο ζήτημα για το σχεδιασμό σε εθνική κλίμακα. 4. Η ιστορία της Αθήνας, ως οικισμού αλλά και ως μητροπολιτική περιοχή αποτελεί την κατακλείδα της συγκεκριμένης θεματικής. C.Σχεδιασμός και οριοθέτηση οικισμών: Η συγκεκριμένη ενότητα εστιάζει στην παρουσίαση της μεθοδολογίας για την οριοθέτηση των οικισμών με πληθυσμό μικρότερο των 2000 κατοίκων. Εξετάζονται, επίσης, σχεδιασμοί για την ανοιχτή πόλη και προτείνονται πολιτικές παρέμβασης για την καλύτερη λειτουργία του συγκεκριμένου οικιστικού πλέγματος. D.Αναπτυξιακά ζητήματα σχεδιασμού των οικιστικών δικτύων. Οι παραπάνω θεματικές ενότητες αναλύονται αναφορικά με το θεωρητικό τους τμήμα. Το εφαρμοσμένο τμήμα του μαθήματος σχετίζεται με την εκπόνηση εργασίας, όπου οι σπουδαστές/ στριες αναλύουν πληθώρα ζητημάτων για τα οικιστικά συστήματα. Ενδεικτικά μπορεί να αναλύουν το οικιστικό σύστημα συγκεκριμένης περιφερειακής ενότητας ή περιφέρειας, συγκεντρώνονται στοιχεία όπως ιστορικά, πληθυσμιακά, οικονομικά, φυσιογνωμικά, τοπολογικά κ.λπ. Επιπλέον στη συγκεκριμένη μορφή ασκήσεων καλούνται να αξιολογήσουν τη σημασία των κεντρικών οικισμών και τη σχέση τους με τους με υπόλοιπους, να ιεραρχήσουν τους οικισμούς ως προς το μέγεθος και άλλες παραμέτρους σχετικές με τις δραστηριότητες τους, να αξιολογήσουν και να χωροθετήσουν περιοχές ενδιαφέροντος, προστασίας, ειδικότερων δραστηριοτήτων κ.α. Στην πράξη, η εργασία μοιάζει σαν να διαιρείται σε δύο διακριτά μέρη: αφενός οι σπουδαστές/ στριες επιδιώκουν την κατάρτιση μιας μελέτης οριοθέτησης οικισμού και, αφετέρου, επιχειρούν να εκπονήσουν μια εισαγωγική μελέτη με βήματα που ομοιάζουν ανάλογων θεσμοθετημένων σχεδίων και προγραμμάτων (πχ. ΣΧΟΟΑΠ, ΤΠΣ, ΕΠΣ) και τα οποία εκπονούνται από ΑΤΜ και άλλες ειδικότητες ήδη από το 1997. ΣΤΟΧΟΣ: Το μάθημα αφορά σε θέματα του επιστημονικού πεδίου της πολεοδομίας, εξειδικεύοντας στην θεματική περιοχή του σχεδιασμού των οικιστικών δικτύων σε διάφορες κλίμακες. Μέσα από το μάθημα, οι σπουδάστριες/ές: (α) προσεγγίζουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται τα οικιστικά δίκτυα, (β) κατανοούν την διοικητική οργάνωση του χώρου, (γ) εισάγονται σε έννοιες και όρους που άπτονται του σχεδιασμού του χώρου σε πολεοδομική κλίμακα και (δ) εντοπίζουν τα βασικά θεσμικά εργαλεία που συμβάλουν στη διαχείριση της αυθαίρετης δόμησης και στο σχεδιασμό των οικιστικών δικτύων. Στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση των δυναμικών σχέσεων που αναπτύσσονται μεταξύ οικισμών. Οι σπουδάστριες/ές αναμένεται να αποκτήσουν δεξιότητες σχεδιασμού σε χωρικές ενότητες που είναι μικρότερες του περιφερειακού επιπέδου, όπου ο σχεδιασμός γίνεται σε χωροταξικές κλίμακες, αλλά μεγαλύτερες των μονοκεντρικών πόλεων, δηλαδή την πολυπληθέστερη κατηγορία ελληνικών πόλεων. Κάτι τέτοιο γίνεται μέσα από την εμπέδωση της θεωρητικής γνώσης μέσα από τη σειρά διαλέξεων αλλά και από την εμπειρική εφαρμογή της γνώσης αυτής σε ένα θέμα εξαμήνου.