Μέθοδοι και Εφαρμογές Πολεοδομικού Σχεδιασμού

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με το αντικείμενο του πολεοδομικού σχεδιασμού με εκτενή αναφορά στις μεθόδους και τα εργαλεία αυτού. Διδάσκονται αναλυτικά οι διαδικασίες για την εκπόνηση σχεδίων και προγραμμάτων στις διάφορες κλίμακες ενώ λαμβάνονται υπόψη οι συσχετισμοί του πολεοδομικού σχεδιασμού με το περιβάλλον και τις μεταφορές. Οι θεματικές περιοχές που εξετάζονται κατά τη διάρκεια του εξαμήνου είναι οι εξής: 1.Ιστορικό και θεωρητικό πλαίσιο του αστικού σχεδιασμού: Μέσα από 4 διαλέξεις πραγματοποιείται η μετάβαση από τη θεωρία του πολεοδομικού σχεδιασμού στο πλαίσιο υλοποίησης του αστικού σχεδιασμού, συνδέοντας το μάθημα αυτό με το υποχρεωτικό μάθημα της Πολεοδομίας (8ο εξάμηνο). Οι επιμέρους ενότητες που παρουσιάζονται σχετίζονται με 1. Τη συγκριτική παρουσίαση των επιπέδων χωρικού σχεδιασμού στην Ελλάδα και την Ευρώπη, 2. Το ιστορικό πλαίσιο του πολεοδομικού και αστικού σχεδιασμού υπό το πρίσμα παραδειγμάτων, 3. Τις σύγχρονες αντιλήψεις για την οργάνωση της γειτονιάς, γεγονός που εξετάζεται και μέσω μελετών περίπτωσς αναφορικά με το ιδανικό μέγεθος γειτονιάς, την κατανομή των χρήσεων γης και την ανάπτυξη νέων προτύπων δραστηριότητας, όπως τα open mallsκαι 4. Την πρακτική της αστικής ανάπλασης που εξετάζεται παράλληλα με το ζήτημα της αστικής αναζωογόνησης και του εξευγενισμού. 2.Μεθοδολογικά ζητήματα κατά την άσκηση του αστικού σχεδιασμού: Μέσα από 3 διαλέξεις, η συγκεκριμένη θεματική δίνει βάρος 1. σε χρήσιμες μεθόδους που τυγχάνουν διαδεδομένης εφαρμογής κατά την άσκηση του πολεοδομικού σχεδιασμού. Οι συγκεκριμένες μέθοδοι 2. συγκρίνονται και με τις αντίστοιχες του πολεοδομικού σχεδιασμού ώστε να γίνει κατανοητή, από τις/ους σπουδάστριες/ές, η ανάγκη για αξιοποίηση διαφορετικών εργαλείων αναλόγως της κλίμακας και της σκοπιμότητας της μελέτης. Παράλληλα, 3. Γίνεται λόγος για το εργαλείο της «σύνταξης του χώρου» (space syntax) και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί στην αναλυτική διαδικασία στην κλίμακα του αστικού σχεδιασμού. 3.Ζητήματα βιωσιμότητας κατά την άσκηση αστικού σχεδιασμού: Το περιεχόμενο των 4 διαλέξεων που απαρτίζουν τη θεματική αυτή αναφέρεται: 1. Στην κινητικότητα και τη σχέση της με την αστική ανάπλαση, 2. Στην περιβαλλοντική διάσταση στον αστικό σχεδιασμό, 3. Στην αστική ανθεκτικότητα και την αστική ανασυγκρότηση, 4. Στην οικονομική διάσταση στον αστικό σχεδιασμό και συγκεκριμένα στις επιπτώσεις που έχουν δράσεις αστικής αναζωογόνησης για τις αξίες γης. Το τελευταίο ζήτημα προσεγγίζεται και στην κλίμακα του πολεοδομικού σχεδιασμού μιας που οι επιπτώσεις περιορισμένης έκτασης έργων μπορούν να είναι γενικευμένες για το σύνολο μιας περιοχής ή/και πόλης. 4.Διαδικαστικά ζητήματα άσκησης πολεοδομικού και αστικού σχεδιασμού: Πρόκειται για μια μικρή θεματική που θεραπεύεται μέσω 2 διαλέξεων. Εστιάζει το ενδιαφέρον της 1. Σε νομικά ζητήματα που επηρεάζουν στην άσκηση του πολεοδομικού σχεδιασμού και 2. Στις διαδικασίες που ακολουθούνται για την ολοκλήρωση του σχεδιασμού, την εξέταση των αρμόδιων, κατά περίπτωση, φορέων και των εργαλείων και προοπτικών για χρηματοδότηση έργων. Πέραν του θεωρητικού μέρους, υπάρχει το εφαρμοσμένο κομμάτι του μαθήματος, που αποτελεί και τη ραχοκοκαλιά του. Πρόκειται για ένα θέμα που επιχειρεί να λύσει με σχεδιαστικό τρόπο ένα σημαντικό αστικό πρόβλημα κάποιας κεντρικής περιοχής μιας πόλης (συνήθως της Αθήνας). Ενδεικτικά μπορεί να μελετήσουν τη διαμόρφωση πολεοδομικής μελέτης σε δοσμένη περιοχή εφαρμόζοντας συγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο, ενώ εκπονούν τα διαδικαστικά βήματα αυτής με βάσει τις προδιαγραφές. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμβολή ανάλογων εργασιών που εκπονούν οι σπουδαστές/στριες καθώς η τυπολογία αυτών ομοιάζει με βήματα ανάλογων σχεδίων και προγραμμάτων (Πολεοδομική Μελέτη, Πράξη Εφαρμογής, Μελέτη Ανάπλασης κ.α.) τα οποία είναι θεσμοθετημένα στο ελληνικό περιβάλλον και εκπονούνται από ΑΤΜ και άλλες ειδικότητες ήδη από το 1983. Κατά τη διάρκεια του εφαρμοσμένου μέρους, οι σπουδάστριες/ές εξοικειώνονται με τις διάφορες θεωρίες αστικού σχεδιασμού καθώς και με έννοιες που θα αξιοποιηθούν κατά την κατάρτιση της εργασίας. Παράλληλα, μαθαίνουν να λειτουργούν ομαδικά για την διατύπωση σχεδιαστικών προτάσεων σε ενδο-αστική κλίμακα, την παρουσίαση ενός δομικού σχεδίου και την εξειδίκευση των προτάσεών τους (συνήθως μέσω φωτορεαλισμού), στη μεγάλη κλίμακα. Αξίζει να σημειωθεί πως, λόγω της φύσης του μαθήματος, στην εκπαιδευτική διαδικασία ενσωματώνεται ένα ολιγόωρης διάρκειας σεμινάριο για την εκμάθηση της χρήσης σχεδιαστικών προγραμμάτων, όπως το SketchUp. ΣΤΟΧΟΣ: Το μάθημα αφορά σε θέματα του επιστημονικού πεδίου της πολεοδομίας. Μέσα από το μάθημα, οι σπουδάστριες/ές: (α) εμπεδώνουν τις θεωρητικές και τεχνικές έννοιες του πολεοδομικού σχεδιασμού και (β) προσεγγίζουν τους επιμέρους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τον πολεοδομικό σχεδιασμό, αφού (γ) κατανοήσουν ικανοποιητικά το θεσμικό πλαίσιο. Στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση των εργαλείων και των μεθόδων που αξιοποιούνται στο σχεδιασμό των πόλεων και των επιμέρους περιοχών τους (πολεοδομική ενότητα, γειτονιά, κλπ). Οι σπουδάστριες/ές αναμένεται να αποκτήσουν δεξιότητες σχεδιασμού των αστικών περιοχών αυτών και να προσεγγίσουν τις διαδικασίες ανάπλασης μικρών χωρικών ενοτήτων. Κάτι τέτοιο γίνεται μέσα από την εμπέδωση της θεωρητικής γνώσης μέσα από τη σειρά διαλέξεων αλλά και από την εμπειρική εφαρμογή της γνώσης αυτής σε ένα θέμα εξαμήνου.